Bivša Jugoslavija bila je industrijski gigant i jedno od retkih socijalističkih društava koje je uspešno trgovalo i sa Istokom i sa Zapadom.
Od brodogradilišta do prehrambene industrije, jugoslovenski proizvodi su stizali na tržišta širom sveta – od Evrope, preko Afrike, pa sve do Južne Amerike.
Evo pregleda najpoznatijih proizvoda i industrija koje je Jugoslavija koristila da izgradi svoj imidž na svetskoj sceni.
Zastava – automobili koji su osvojili tržišta
Kada se pomisli na jugoslovenski izvoz, mnogi prvo pomisle na Zastavu iz Kragujevca. Modeli poput Fiće (Zastava 750) i Stojadina (Zastava 101) prodavali su se širom Istočne Evrope, dok je Jugo stigao i na američko tržište.
Poseban uspeh je bio osamdesetih godina prošlog veka kada je Jugo GV postao najjeftiniji automobil u SAD. Iako često predmet šala, Jugo je bio prvi automobil iz socijalističkog bloka koji se prodavao u Americi.
Uljanik i brodogradnja – brodovi za ceo svet
Jugoslavija je bila brodograditeljska sila, a posebno su se isticala brodogradilišta u Puli, Splitu i Rijeci. Uljanik je proizvodio tankere i putničke brodove koji su plovili svetskim morima, često za klijente iz Zapadne Evrope i Bliskog istoka.
Jugoslovenska brodogradnja bila je među pet najboljih u svetu po kapacitetu, a brodovi su izvozili tehnologiju, kao i veštine domaćih inženjera.
Gorenje – kućni aparati za evropska tržišta
Već sedamdesetih godina prošlog veka, Gorenje je izvozilo šporete, frižidere i mašine za pranje veša u Nemačku, Austriju i druge zapadnoevropske zemlje. U to vreme, Gorenje je predstavljalo most između socijalističkog Istoka i zapadnih potrošača, nudeći kvalitet po nižoj ceni.
Energoinvest – inženjerski gigant iz Sarajeva
Sarajevski Energoinvest bio je simbol tehnološke moći Jugoslavije. Kompanija je projektovala i gradila elektroenergetske sisteme, naftovode i fabrike u preko 50 zemalja. Njihovi najveći projekti realizovani su u Africi, Aziji i na Bliskom istoku, a proizvodi Energoinvesta su čak izvoženi i u SAD.
Energoinvest je bio jedan od retkih primera kompanije iz socijalističke zemlje koja je ravnopravno konkurisala zapadnim korporacijama.
Borovo – obuća koja se nosila od Moskve do Pariza
Fabrika Borovo iz Vukovara bila je među najvećim proizvođačima obuće u Evropi. Njene Startas patike, elegantne Borosane, pa čak i čizme izvožene su širom Istočne Evrope i Bliskog istoka.
Osamdesetih godina prošlog veka Borovo je proizvodilo više od 20 miliona pari obuće godišnje, a značajan deo je završavao na stranim tržištima.
Galeb i tekstilna industrija – majice za svet
Fabrika Galeb u Omišu, zajedno sa Planikom, Varteksom i drugim tekstilnim gigantima, snabdevala je domaće i strano tržište.
Galebove majice bile su poznate po jednostavnom dizajnu i kvalitetu, a izvožene su u zemlje Bliskog istoka, Skandinavije i Zapadne Evrope.
Jugoslovenski tekstil je bio tražen jer je kombinovao kvalitetnu proizvodnju i povoljnu cenu.
INA – energija koja je punila rezervoare sveta
Hrvatska INA bila je ključni igrač u regionalnoj naftnoj industriji. Jugoslavija je izvozila naftne derivate i gas, a INA je imala strateške ugovore sa zemljama kao što su Irak, Libija i Egipat.
Pored goriva, kompanija je izvozila tehnologiju i znanje, što je Jugoslaviji donosilo devizne prihode.
Slatkiši, sokovi i čuvena Vegeta
Jugoslovenska prehrambena industrija imala je svoje izvozne atribute, kao što su:
Kraš – čokolade i bombone popularne širom Istočne Evrope; Fruktal – sokovi koji su se prodavali širom Zapadne Evrope; Podravka Vegeta – začin koji je pronašao put do kuhinja u preko 30 zemalja širom sveta. Vegeta je bila pravi jugoslovenski ambasador brenda i danas je prisutna na globalnom tržištu.
Fruktal – sokovi koji su se prodavali širom Zapadne Evrope,
Podravka Vegeta – začin koji je pronašao put do kuhinja u preko 30 zemalja širom sveta. Vegeta je bila pravi ambasador jugoslovenskog brenda i danas je prisutna na globalnom tržištu.
Avioni iz Mostara i Pančeva
Malo je poznato da je Jugoslavija proizvodila i avione. Fabrika Soko iz Mostara pravila je borbene avione, dok je Utva iz Pančeva proizvodila lake sportske i vojne letjelice.
Ovi proizvodi izvoženi su u zemlje nesvrstanih, posebno u Afriku i Bliski istok, što je Jugoslaviji davalo i politički utjecaj.
Film, muzika i turizam – nevidljivi izvoz
Pored fizičkih proizvoda, Jugoslavija je izvozila i kulturnu industriju:
Jugoslovenski filmovi i serije prikazivali su se na festivalima širom sveta.
Diskografije poput Jugotona plasirale su muziku naših izvođača u evropske metropole.
Turizam, posebno na Jadranskoj obali, bio je svojevrsni „izvoz usluge“ – svake godine dolazile su stotine hiljada turista iz Zapadne Evrope.
