U samom srcu Šumadije, u Rači, nalazi se jedno od najimpresivnijih zdanja međuratne Srbije – Karađorđev dom, monumentalna građevina koja je nekada predstavljala ponos ovog kraja, a danas je simbol zaborava i propadanja.
Izgrađen između 1929. i 1933. godine uz pomoć fonda kraljice Marije Karađorđević i donacija građana Rače, Karađorđev dom prvobitno je služio kao dom za nezbrinutu decu i siročad Dunavske banovine. Tokom decenija menjao je svoju namenu – bio je škola, gimnazija, poljoprivredna škola, a nakon 1999. godine i kolektivni centar za raseljena lica sa Kosova i Metohije.
Od 2016. godine objekat je potpuno napušten.
Danas su hodnici ovog nekada velelepnog zdanja mračni i ruinirani, plafoni urušeni, fasada se osipa, a polupani prozori i zapušteno dvorište svedoče o godinama nebrige. Iako je još 1988. godine proglašen spomenikom kulture, Karađorđev dom već decenijama čeka ozbiljnu obnovu.
Zdanje je projektovao arhitekta Dušan Mičević u duhu eklektike, sa elementima neorenesanse i secesije. Sa četiri ugaone kule i centralnom kulom na glavnoj fasadi, objekat podseća na srednjovekovni dvorac i svojevremeno je važio za jedno od reprezentativnijih zdanja u tadašnjoj Kraljevini Jugoslaviji.
Poslednjih godina više puta su najavljivani radovi na rekonstrukciji. Opština Rača i Ministarstvo kulture pokrenuli su inicijative za sanaciju krova i izradu projektne dokumentacije, a početkom 2023. godine najavljena je i prva faza kompletne obnove. Međutim, uprkos obećanjima, ozbiljniji radovi do danas nisu započeti.
Mnogi meštani Rače smatraju da ovakvo zdanje zaslužuje novi život – bilo kao kulturni centar, muzej, turistička atrakcija ili prostor posvećen istoriji Karađorđevića i Šumadije.
Dok vreme neumoljivo prolazi, ostaje pitanje – da li će Karađorđev dom biti obnovljen ili će još jedan deo srpske istorije nestati pred našim očima?
